Jak działają probiotyki w pokarmie dla ryb?

Probiotyki w pokarmie dla ryb nie są już dzisiaj niczym niezwykłym. Mimo to akwaryści wciąż zastanawiają się, czy ich stosowanie u ryb mam sens. Czy w ogóle rybom potrzebne są probiotyki?

Co to jest probiotyk?

Probiotyk to żywe mikroorganizmy, które – podawane w odpowiednich ilościach – wywierają korzystne skutki zdrowotne. Warto jednak zwrócić uwagę, że w przypadku ryb mikroorganizmy obecne w przewodzie pokarmowym to te same, które występują na ich skórze, skrzelach i w otaczającym je środowisku wodnym. Ponadto jest jeszcze jeden aspekt: u ryb, gdzie przeważająca większość gatunków składa jaja do środowiska, wylęg nie ma kontaktu z mikroflorą rodzica. Dlatego jaja są kolonizowane przez bakterie ze środowiska, tak samo przewód pokarmowy, skrzela i skóra narybku, które po wylęgu nie posiadają swojej mikroflory.

W związku z tym, w przypadku zwierząt wodnych definicja probiotyku powinna brzmieć nieco inaczej: probiotyk to żywe mikroorganizmy, które podawane w odpowiednich ilościach wywierają korzystne skutki zdrowotne poprzez modyfikację flory bakteryjnej gospodarza i otaczającego środowiska.

Najczęściej stosowane probiotyki u ryb to: Bacillus velezensis (dawniej Bacillus subtilis), Lactobacillus acidophilus, Lactobacillus plantarum, Lactobacillus lactis, Streptococcus termophilus. Stosowane są również grzyby Saccharomyces cerevisiae i Saccharomyces exigous.

Cechy organizmów probiotycznych

W 1989 r. Roy Fuller określił, jakie cechy powinien posiadać organizm, aby można było go uznać za organizm probiotyczny. Oto one:

• odporność na niskie pH żołądka oraz enzymów i kwasów żółciowych w dwunastnicy;
• zdolność do przeżycia i aktywności metabolicznej w środowisku jelita grubego;
• zdolność adherencji* do komórek nabłonka jelitowego i trwałej lub przejściowej kolonizacji przewodu pokarmowego;
• korzystne działanie na organizm gospodarza;
• trwałość i żywotność w czasie przechowywania oraz w środowisku dla niego niekorzystnym (np. w przewodzie pokarmowym: niskie pH, enzymy trawienne, czynniki hamujące wzrost lub zdolności adhezyjne);
• pochodzenie od człowieka/ryby/docelowego zwierzęcia.

Jak działają organizmy probiotyczne?

Wiemy już, co to jest probiotyk i jakie powinien mieć cechy. Ale jak probiotyk funkcjonuje w organizmie gospodarza? Przyglądając się bliżej zdolnościom organizmów probiotycznych, można dojść do wniosku, że są to wyrafinowani zabójcy. W celu wyeliminowania innych bakterii korzystają z metod fizycznych, jak i chemicznych.

• Ograniczają dostęp do powierzchni „mieszkalnych”. Warunkiem kolonizacji przewodu pokarmowego jest przyczepienie się bakterii do nabłonka jelitowego. Bakterie probiotyczne wykazują zwykle większe zdolności pod tym względem niż te patogenne. W ten sposób tworzą na powierzchni nabłonka szczelną barierę, blokującą osiedlanie się innych bakterii.
• Kształtują otoczenie zmieniając jego odczyn. Duża grupa bakterii probiotycznych wytwarza kwasy organiczne, np. kwas mlekowy, które obniżają pH w przewodzie pokarmowym poza zakres optymalny dla patogenów, takich jak: Escherichia coli, Clostridium sp., Salmonella sp.
• Trują sublokatorów,wytwarzając nadtlenek wodoru (H₂O₂), który rozrywa mostki disiarczkowe w białkach bakterii.
• Używają broni biologicznej w postaci bakteriocyn. Są to substancje bakteriobójcze, które można określić jako naturalne antybiotyki. Ponadto produkują białka proteolityczne, które działają destrukcyjnie na ściany komórkowe bakterii.
• Ograniczają dostęp do pokarmu.Organizmy probiotyczne, które w warunkach jelita czują się doskonale i po pewnym czasie zyskują przewagę liczebną, wykorzystują składniki pokarmowe, ograniczając do nich dostęp mniej „przebojowym” bakteriom.
• Pobudzają układ immunologiczny gospodarza poprzez aktywację systemu limfatycznego związanego z przewodem pokarmowym do produkcji limfocytów (komórek układu odpornościowego). Te z kolei produkują przeciwciała immunoglobuliny IgA, które stanowią pierwszą linię obrony organizmu. To one odpowiadają za aglutynację bakterii, hamowanie adhezji komórek bakteryjnych do nabłonka błon śluzowych, a także neutralizację wirusów, toksyn oraz enzymów wytwarzanych przez mikroorganizmy.

Probiotyki w pokarmie dla ryb jajożyworodnych

Pokarm Tropical Pro Defence Size S zawiera bakterie probiotyczne Bacillus velezensis DSM 15544 (wcześniej znane pod nazwą Bacillus subtilis C-3102). Badania dotyczące wykorzystania tego szczepu w żywieniu ryb ozdobnych zostały przeprowadzone w 2008. Wybrano do nich cztery popularne gatunki ryb jajożyworodnych: gupika, platkę, mieczyka i molinezję. Badany był wpływ 4 różnych dawek probiotyku (plus grupa kontrolna). Dlatego dla każdego gatunku ryby przygotowano 5 zbiorników w 4 powtórzeniach, czyli 20 akwariów o pojemności 150 litrów.

Analizowane dawki probiotyku:

• 5 x 10¹¹ CFU Bacillus velezensis / kg pokarmu
• 5 x 10¹⁰ CFU Bacillus velezensis / kg pokarmu
• 5 x 10⁹ CFU Bacillus velezensis / kg pokarmu
• 5 x 10⁸ CFU Bacillus velezensis / kg pokarmu

Po zakończeniu badań, przeprowadzono jeszcze jedno doświadczenie. Tym razem naukowcy zainfekowali badane ryby bakterią gram-ujemną Aeromonas hydrophila. Jest to jeden z częstszych patogenów ryb tropikalnych, który wywołuje chorobę wrzodową, powodując masowe śnięcia ryb w hodowlach.

W wyniku tych badań stwierdzono zasiedlenie przewodu pokarmowego ryb przez B.velezensis. Większy wzrost wszystkich czterech gatunków ryb przy dawkach 5 x 10⁹ – 5 x 10¹¹CFU/kg pokarmu w stosunku do grupy kontrolnej oraz wzrost ich odporności na Aeromonas hydrophila.

Do podobnych wniosków doszedł też inny zespół naukowców zajmujący się tym konkretnym szczepem. W tym wypadku to testów wykorzystano karpie koi. Ryby otrzymujące pokarm z Bacillus velezensis lepiej rosły i miały wyższą odporność na patogenną bakterię Aeromonas veronii.

Jak długo probiotyk jest aktywny w pokarmie?

To jednak nie wszystko, naukowcy sprawdzili również jak zachowuje się ten probiotyk w przechowywanym pokarmie. Okazało się, że liczba Bacillus velezensis stopniowo spada wraz ze starzeniem się produktu. Jednak jej spadek jest dużo mniejszy w porównaniu do innych bakterii probiotycznych. Naukowcy tłumaczyli to faktem wytwarzania przez Bacillus velezensis przetrwalników, tzw. endospor.

Cały proces przetrwalnikowania jest wyjątkowo skomplikowany, mimo że mamy do czynienia z organizmem jednokomórkowym. W jego efekcie powstaje rodzaj kapsuły. Nukleotyd otoczony jest cytoplazmą, następnie korteksem – najgrubszą warstwą przetrwalnika i trójwarstwową ścianą. Endospora jest odporna na temperaturę nawet powyżej 100^oC, suszę, promieniowanie UV i nieodpowiednie pH środowiska. Kiełkowanie endospor jest równie skomplikowane jak ich powstawanie. Jest to proces niezależny od zewnętrznych źródeł energii i pożywienia.

Probiotyki w pokarmie a rozród ryb

Okazało się również, że ten konkretny probiotyk ma wpływ na rozród ryb. Do tych badań także wybrano gupika, platkę, mieczyka i molinezję. Eksperyment był prowadzony przez rok. W przypadku wszystkich gatunków stwierdzono: większą płodność, wyższy indeks gonado-somatyczny (GSI), większą przeżywalność narybku, mniejszą liczbę deformacji i szybsze przyrosty.

Wpływ pokarmów z probiotykiem na odporność ryb

Wpływ Bacillus velezensis na odporność badał w 2014 roku Telli i inni. Do badań wykorzystał tilapię nilową. Warunki stresowe badacze uzyskali, umieszczając ryby w dużym zagęszczeniu (50 osobników w akwarium o pojemności 800 litrów).

Jednoznacznie stwierdzono, że probiotyki w pokarmie mają pozytywny wpływ na odporność nieswoistą ryb w warunkach stresu. U ryb, które otrzymywały probiotyk, obserwowano wyższe wartości indeksu fagocytarnego i większą aktywność lizozymu w porównaniu do grupy kontrolnej.

Dla wyjaśnienia tych trudnych terminów – fagocyty pełnią istotną rolę we wrodzonym układzie immunologicznym. Są w stanie rozpoznawać i niszczyć komórki patogenów. Wzrost wartości indeksu fagocytarnego u ryb karmionych pokarmem z probiotykiem i przetrzymywanych w warunkach wysokiego zagęszczenia jest odpowiedzią na niekorzystne warunki życia i stres. Natomiast lizozym to białko, które rozkłada ściany komórkowe patogennych bakterii. Organizm probiotyczny może wpływać na większe jego wydzielanie przez układ odpornościowy gospodarza, jak również sam je produkować.

Podsumowanie

Jak widać, probiotyki użyte w pokarmie dla ryb akwariowych wywierają korzystny wpływ na organizm ryb, stymulując ich wzrost, wspierając zdrowie i rozmnażanie. Jeżeli chcesz dowiedzieć się jaki pokarm z probiotykiem dla ryb akwariowych wybrać przeczytaj Pokarmy z probiotykiem dla ryb akwariowych.

Literatura:

• Fuller R. (1989) Probiotics in man and animals. J. Appl. Bacteriol., 66, 365-78.
• Ghosh S., Sinha A., Sahu C. (2007) Effect of probiotic on reproductive performance in female livebearing ornamental fish. Aquaculture Research, 38, 518-526.
• Ghosh S., Sinha A., Sahu C. (2008) Dietary probiotic supplementation in growth and health of live-bearing ornamental fishes. Aquaculture Nutrition, 14, 289-299.
• He at al. (2011) Evaluation of probiotic strain Bacillus subtilis C-3102 as a feed supplement for koi carp (Cyprinus carpio), Aquaculture Research & Development, January.
• Nowak A., Śliżewska K., Libudzisz Z. (2010) Probiotyki – historia i miechanizmy działania. Żywność. Nauka. Technologia. Jakość, 4 (71), 5-19.
• Telli G. i inni. (2014) Dietary administration of Bacillus subtilis on hematology and non-specific immunity of Nile tilapia Oreochromis niloticus raised at different stocking densities. Fish & Shellfish Immunology, 39, 305-311.

• About
• Latest Posts

dr inż. Aleksandra Kwaśniak-Płacheta

Hydrobiolog i ekspertka w dziedzinie akwarystyki, specjalizująca się w żywieniu ryb ozdobnych. Autorka licznych artykułów, publikowanych m.in. w czasopismach: „Nasze Akwarium”, „Magazyn Akwarium”, „Tanganika” i „Aquafeed Magazine”. Prowadzi szkolenia oraz występuje jako prelegentka na sympozjach akwarystycznych. Przez wiele lat kierowała Wrocławskim Towarzystwem Akwarystycznym.

Ukończyła studia na kierunku ochrona środowiska (specjalizacja: ochrona wód powierzchniowych) na Akademii Rolniczej we Wrocławiu (obecnie Uniwersytet Przyrodniczy), gdzie następnie obroniła doktorat na Wydziale Biologii i Hodowli Zwierząt.

Od lat zajmuje się wpływem diety, suplementacji i naturalnych dodatków na zdrowie, kondycję i rozmnażanie ryb akwariowych. Wolny czas dzieli pomiędzy opieką nad rybami i kotami, pielęgnacją roślin oraz pieszymi wędrówkami i sportem.

Latest posts by dr inż. Aleksandra Kwaśniak-Płacheta (see all)

• Jak fosfor wpływa na ryby w akwarium? - 9 marca 2026
• Jak przebiegają przemiany fosforu w wodzie?   - 23 lutego 2026
• Fosfor w akwarium – rola, formy i oznaczanie - 4 grudnia 2025

Powiązane wpisy:

Pokarmy z probiotykiem dla ryb akwariowych Bezkręgowce w diecie ryb akwariowych Najlepsze pokarmy dla ryb roślinożernych – kompletny przewodnik