Choroby żółwi
Żółwie są jednymi z częściej wybieranych gadów na zwierzę domowe. Każdy gatunek ma swoje specyficzne wymagania środowiskowe oraz preferencje żywieniowe, które są kluczowe dla jego zdrowia. Żółw mający dobrą opiekę potrafi żyć wiele lat w znakomitej kondycji. Jednak, tak jak każde zwierzę, żółwie także mogą cierpieć na różne choroby lub ulec urazom. Choroby żółwi są najczęściej wynikiem nieprawidłowości w obrębie warunków utrzymania lub diety, ale mogą też mieć inne podłoża, niezależne od opiekuna.
Jak zapobiegać chorobom żółwi?
Większość chorób żółwi wynika z nieodpowiednich warunków otoczenia, higieny i diety. Zapobieganie chorobom to przede wszystkim stworzenie żółwiowi warunków dostosowanych do gatunku oraz prawidłowe żywienie i suplementacja. Niezwykle ważne są także utrzymanie zbiornika w czystości oraz przeprowadzanie kwarantanny podczas wprowadzania nowego osobnika do hodowli.
Podczas urządzania zbiornika dla żółwia i dalszej opieki zwróć uwagę na kluczowe elementy, takie jak:
- Oświetlenie UVB – odpowiednia moc oświetlenia i odległość od żółwia, regularne wymienianie oświetlenia, dobre usytuowanie oświetlenie w zbiorniku, eksponowanie żółwia na oświetlenie naturalne (wybieg zewnętrzny).
- Temperatura – prawidłowo dobrana moc lampy grzewczej i odpowiednia temperatura na wyspie ciepła, zachowanie gradientu temperatur w terrarium, zachowanie spadków temperatury w nocy, kontrola temperatury w kluczowych momentach w roku (upały, rozpoczęcie i zakończenie okresu grzewczego, gwałtowne zmiany pogody wiosną i latem w przypadku żółwi trzymanych na wybiegu zewnętrznym), odpowiednia temperatura wody w akwaterrarium u żółwi wodno-lądowych.
- Wilgotność – kontrolowanie wilgotności, dobranie odpowiedniej częstotliwości zraszania.
- Podłoże – zastosowanie podłoża bezpiecznego dla żółwi (zapobiegającego połykaniu), niepylącego.
- Elementy wystroju – płaskie kamienie do ścierania pazurów, większe kamienie i kłody urozmaicające otoczenie, brak ostrych krawędzi mogących zranić zwierzę.
- Kryjówka – jest obowiązkowa nawet wtedy, gdy żółw z niej nie korzysta zbyt często. Brak kryjówki zwiększa stres.
- Basen z wodą – głębokość wody dobrana do gatunku, wejście do basenu bezpieczne dla żółwia, wielkość basenu umożliwiająca utrzymanie prawidłowej wilgotności powietrza.
- Miska na pokarm – konieczna, aby żółw nie zjadał przypadkowo podłoża.
- Żywienie – duża różnorodność pokarmu, sezonowość i prawidłowy dobór roślin w diecie żółwi lądowych, unikanie owoców i warzyw w diecie żółwi lądowych (podawanie tylko okazjonalne), prawidłowy dobór procentowy pokarmów zwierzęcych w diecie żółwi wodno-lądowych.
- Suplementacja – prawidłowy dobór suplementów do gatunku, podawanie suplementów w odpowiedniej dawce i częstotliwości.
- Czystość – dbanie o czystość zbiornika i wody, regularna wymiana podłoża i wody, niemieszanie elementów wystroju pomiędzy zbiornikami, dezynfekcja pęset i rąk podczas opieki nad różnymi osobnikami.
- Zimowanie – proces zimowania jest złożony i wymaga świadomego przygotowania żółwia oraz zapewnienia mu odpowiednich warunków. Możesz przeczytać więcej na ten temat w artykule Zimowanie żółwi lądowych i wodno-lądowych.
Zdarzają się sytuacje, kiedy mimo najszczerszych chęci i prawidłowej opieki żółw zachoruje. Tak jak ludzie, tak też gady miewają pewne predyspozycje, spadki odporności i różne losowe przypadłości, którym nie zapobiegniemy. Prawidłowe warunki i opieka znacznie minimalizują jednak wachlarz potencjalnych problemów, dlatego warto o to zadbać.
Regularna obserwacja i diagnostyka weterynaryjna
Niezwykle ważne jest, by obserwować zwierzę i reagować na wszystkie nieprawidłowości w jego wyglądzie i zachowaniu. Ważne, aby nie bagatelizować drobnych objawów, nawet gdy masz wątpliwość, czy to coś poważnego. Szybka reakcja jest kluczowa. Wczesne stadium wielu problemów zdrowotnych jest łatwiejsze do wyleczenia oraz pozwala na szybszy powrót do zdrowia gada, którego organizm nie jest jeszcze wyniszczony chorobą. Natomiast zbyt późno wdrożone leczenie może prowadzić do poważnych powikłań, dalszych problemów, a w ostateczności nawet do śmierci gada.
Poza codzienną obserwacją żółwia raz na jakiś czas przeprowadź jego dokładne oględziny. Skontroluj wygląd oczu, nosa i dzioba. Zajrzyj do pyska i zwróć uwagę, czy nie wydobywają się z niego jakieś wydzieliny; sprawdź pod tym kątem także nos i oczy. Sprawdź też, czy nie ma uszkodzeń skóry i pancerza, guzków i innych zmian. Skontroluj też spód żółwia (plastron) i pazury. Zwróć uwagę, czy odchody są prawidłowe. Zaleca się również przeprowadzanie wizyt kontrolnych u lekarza weterynarii specjalizującego się w gadach oraz regularne badanie odchodów na obecność pasożytów, nawet jeśli żółw nie wykazuje objawów zarobaczenia.
Opieka nad chorym żółwiem
Chory żółw (już po zdiagnozowaniu problemu) często wymaga zupełnie innej opieki niż zdrowy osobnik. W takich przypadkach zawsze należy stosować się do zaleceń lekarza weterynarii. W pierwszej kolejności koryguje się warunki i dietę, jeśli miały one wpływ na powstały problem. Czasami konieczne jest podawanie dodatkowych suplementów lub karm ratunkowych. Wiele chorób wymaga też podawania leków lub zakładania opatrunków, a nawet wykonania zabiegu operacyjnego.
Żółwie, które mają problemy z pasożytami lub chorobami skórnymi, przenosi się często do sterylnych warunków na podłoże z ręczników papierowych. Jest to konieczne, aby utrzymać czystość i suchość ran lub prowadzić częstą wymianę podłoża przy leczeniu pasożytów. Chory żółw wymaga częstszego doglądania, dokładniejszej kontroli warunków i stanu zdrowia. W przypadku pasożytów oraz chorób zakaźnych konieczne jest również wysprzątanie całego terrarium i sprzętu, który miał kontakt z danym osobnikiem. Żółwie w bardzo złej kondycji i zdrowiu mogą wymagać hospitalizacji.
Najczęstsze choroby żółwi
Anoreksja, brak apetytu
Brak apetytu często prowadzi do anoreksji, rzadko stanowi odrębny problem i jest najczęściej objawem innych chorób lub nieprawidłowości. Jest sygnałem, że coś jest nie tak, jednak aby zdiagnozować prawdziwy problem, należy przeanalizować różne czynniki. Na brak apetytu mogą wpływać: zbyt niska temperatura, brak miejsca do wygrzewania się lub nieodpowiednie żywienie. Brak apetytu może wystąpić przy problemach trawiennych, zakażeniach przewodu pokarmowego, pasożytach, nadmiernym stresie, osłabieniu, MBD i wielu innych chorobach. Czasami jest też wynikiem nieprawidłowej pracy nerek lub wątroby. Jeśli po skorygowaniu warunków panujących w zbiorniku problem nadal istnieje, należy udać się do lekarza weterynarii, który pomoże zdiagnozować przyczynę braku apetytu i wdroży odpowiednie leczenie. Warto tutaj zaznaczyć, aby nie zwlekać z wizytą u weterynarza, jeśli żółw jest wyraźnie osłabiony, ma blade śluzówki w pysku i szybko traci na wadze.
Biegunka
Może być spowodowana pasożytami wewnętrznymi, niewłaściwą dietą lub niedoborem witaminy A. Podczas biegunki odchody żółwia mają zwykle silny i nieprzyjemny zapach, a żółw może znacznie się odwodnić. Konieczne są częstsze wymiany wody i kąpiele w celu nawodnienia żółwia. Zaleca się również podawanie mniejszych ilości suchej karmy. Diagnostyka polega na pobraniu próbki odchodów i przebadaniu jej. Konieczna jest również analiza diety i skorygowanie jej, jeśli to tu tkwi problem. Po wykryciu problemu należy wdrożyć odpowiednie leczenie.
Choroba wrzodowa pancerza
Może występować zarówno u żółwi wodno-lądowych, jak i lądowych. U obu grup dochodzi do infekcji poprzez inne patogeny, najczęściej w wyniku nieprawidłowej higieny w zbiorniku, wtórnych zakażeń i zbyt wysokiej wilgotności. Objawy rozpoczynają się drobnymi przebarwieniami i nadżerkami powierzchni pancerza, które z czasem się pogłębiają. Tworzą się gnijące zagłębienia w skorupie, które nieleczone mogą sięgnąć narządów wewnętrznych i prowadzić do posocznicy. Leczenie polega na chirurgicznym usunięciu zmienionych tkanek i leczeniu ran.
Głęboka martwica pancerza
To bardzo poważna infekcja wywołana nieleczoną powierzchniową martwicą lub grzybicą pancerza. Obejmuje ona zmiany w obrębie kości pancerza i może wnikać również w głąb ciała. Może tworzyć się wówczas przetoka do jamy ciała zagrażająca infekcją otrzewnej. Głęboka martwica pancerza przybiera postać miejscową (ropień) lub obejmuje znaczną powierzchnię. Często towarzyszy jej nieprzyjemny zapach gnijących tkanek. W zależności od rozległości martwicy leczenie może być bardzo długie, często z koniecznością hospitalizacji i chirurgicznego oczyszczenia tkanek.
Grzybice pancerza
Najczęściej występują u gatunków wodno-lądowych, ale mogą na nie chorować także gatunki lądowe. Grzybice są wywoływane przez różne gatunki grzybów pasożytujących na skórze lub pancerzu żółwi i bardzo często infekują miejsca wcześniej uszkodzone (otarcia, zranienia). Grzybice mogą powstawać u żółwi utrzymywanych w niewłaściwych warunkach, np. w zbyt wysokiej wilgotności, przy zapewnieniu zbyt słabej wentylacji lub zbyt w zanieczyszczonym zbiorniku. Infekcje grzybicze mogą mieć różne objawy – od łuszczących się miejsc, przez zmianę koloru, zmianę struktury pancerza lub skóry, po wgłębienia na powierzchni. Każda taka infekcja wymaga indywidualnego rozpoznania gatunku grzyba oraz dobrania odpowiedniego leczenia przez lekarza weterynarii. Podczas leczenia zwykle konieczne jest ograniczenie kontaktu żółwia z wodą. Długo utrzymujące się powierzchniowe infekcje grzybicze mogą rozprzestrzeniać się w głąb organizmu żółwia.
Herpeswiroza żółwi
To choroba wirusowa przenoszona poprzez kontakt z zarażonymi osobnikami. Charakterystycznymi objawami są: stany zapalne spojówek, stany zapalne błon śluzowych w nozdrzach i jamie gębowej wraz z nalotem na śluzówkach, martwica śluzówek jamy gębowej i przełyku oraz wydzielina z nosa. W wyniku tych objawów występuje też brak apetytu prowadzący do silnego osłabienia i anoreksji. W przypadku wystąpienia powyższych objawów konieczne są szybka konsultacja z lekarzem weterynarii i wdrożenie leczenia. Na herpeswirozę nie ma skutecznego lekarstwa, a leczenie polega na zapobieganiu oraz zaleczeniu objawów. Wyleczone osobniki są nosicielami herpeswirozy do końca życia i mogą zarażać inne żółwie. Do metod zapobiegawczych należą: sześciomiesięczna kwarantanna nowych osobników, ścisła higiena oraz badanie krwi żółwi na obecność przeciwciał wirusa.
Hiperwitaminoza wit. A
Objawia się poprzez łuszczenie i pękanie skóry kończyn, szyi lub ogona. Następnie tworzą się pęcherze i owrzodzenia. Przyczyną jest podawanie zbyt dużych ilości witaminy A. W zależności od zaawansowania hiperwitaminozy zmiany skórne mogą wymagać innego leczenia, dlatego należy skonsultować je z weterynarzem.
Infekcje górnych dróg oddechowych
Mogą występować u wszystkich gatunków. Najczęstszym objawem jest katar spowodowany pylącym podłożem lub spadkiem odporności przez zbyt niską temperaturę, przeciągi, wahania parametrów środowiskowych i stres. Podczas infekcji mogą występować też objawy takie jak: kichanie, brak apetytu, problemy z nurkowaniem, oddychanie przez otwarty pysk i obrzęk oczu. Leczenie polega na skorygowaniu warunków i wyeliminowaniu przeciągów oraz pylącego podłoża. Często konieczne jest również podawanie leków.
Infekcje skóry
Mogą pojawić się w wyniku zakażenia uszkodzonych fragmentów skóry, przy nieprawidłowej higienie w terrarium lub zbyt wysokiej wilgotności. Zainfekowany fragment skóry odróżnia się od zdrowej tkanki kolorem i czasem też fakturą. Zwykle leczenie polega na przemywaniu skóry środkiem antyseptycznym, lecz zdarza się, że konieczne jest wprowadzenie specjalistycznego leczenia.
MBD (metaboliczna choroba kości)
To częsty problem u żółwi, mający wiele objawów, w zależności od zaawansowania choroby i jej przebiegu. Bezpośrednią przyczyną MBD jest nieprawidłowy stosunek wapnia do fosforu we krwi (zbyt mało wapnia), co powoduje wyciąganie wapnia z kości i jego silne niedobory w całym organizmie żółwia. Te z kolei prowadzą do szeregu nieprawidłowości w funkcjonowaniu wielu układów i powodują m.in.: kruchość lub miękkość kości, deformacje kończyn, czaszki i pancerza, problemy neurologiczne, nieprawidłowe funkcjonowanie układu pokarmowego. Długotrwałe i nieleczone MBD często prowadzi do śmierci zwierzęcia. Pośrednią przyczyną MBD są najczęściej: zbyt słabe UVB lub stare oświetlenie, zbyt niska zawartość wapnia w diecie, brak prawidłowej suplementacji, zbyt wysoka zawartość szczawianów, fosforu lub wit. C w diecie. Po stwierdzeniu MBD należy skorygować warunki i dietę. Lekarz weterynarii może zalecić dodatkową suplementację ratunkową, która pomoże żółwiowi uzupełnić niedobory. Leczenie może trwać nawet pół roku, a w jego wyniku nie można cofnąć niektórych zmian (np. deformacji kości).
Opuchnięte lub przymknięte oczy
Opuchnięte lub przymknięte oczy mogą być wynikiem m.in.: infekcji, osłabienia, braku higieny w zbiorniku, nieprawidłowego oświetlenia, niedoboru wit. A, zbyt niskiej wilgotności powietrza lub zabrudzenia oczu. Jeżeli problemem jest zabrudzenie oczu, należy je przepłukać lub wykąpać żółwia, aby miał możliwość opłukania głowy. Jeżeli nie widać zabrudzeń, konieczne są diagnostyka weterynaryjna i dobranie odpowiedniego leczenia.
Pasożyty wewnętrzne
Pasożyty to stosunkowo częsta przypadłość u żółwi. Dostają się do układu pokarmowego żółwi wraz z pokarmem (na roślinach, w owadach i kręgowcach). Można zminimalizować ryzyko poprzez mycie roślin przed podaniem oraz kupowanie owadów karmowych ze sprawdzonych źródeł. Żółwie utrzymywane na wybiegach zewnętrznych są szczególnie narażone na pasożyty, dlatego zaleca się wykonywanie regularnego badania odchodów u wszystkich żółwi. Wczesne wykrycie i odrobaczenie żółwia pozwoli zachować go w dobrej kondycji zanim choroba mocno się rozwinie i da wyraźne objawy. Do objawów tych należą: wymioty, biegunka, utrata wagi, brak apetytu i osłabienie. Leczenie jest dostosowane do rodzaju pasożyta i polega na podaniu odpowiednich leków doustnie.
Pasożyty zewnętrzne
Roztocza, które przyczepiają się do skóry i żywią się krwią żywiciela, są niewielkie i mogą mieć różne kolory. Najczęściej wybierają miejsca trudno dostępne, zagłębienia, miejsca delikatne, okolice ran, oczu i pyska. Na początku jest ich niewiele, ale z czasem może pojawić się inwazja. Roztocza te w suchych terrariach mogą wchodzić do miski z wodą i topić się, co ułatwia ich zaobserwowanie. Przyczyną ich pojawienia się jest zawleczenie z zewnątrz (z wystrojem, na ubraniu itp.) lub wraz z nowym osobnikiem w hodowli.
Konieczne jest leczenie, gdyż mogą znacznie osłabić żółwia, powodować rany i zakażenia, a nawet doprowadzić do anemii i śmierci żywiciela. Leczenie polega na oczyszczaniu skóry i kąpielach. Są również dostępne preparaty dla gadów do walki z roztoczami. Roztocza lubią powracać, gdyż ich jaja są bardzo odporne i mimo dezynfekcji terrarium mogą znajdować się jeszcze w mikroszczelinach. Z tego powodu należy przez kilka miesięcy po leczeniu zapobiegawczo stosować w terrarium środki zabijające te pasożyty.
Pęknięcie lub złamanie pancerza
Pęknięcie lub złamanie pancerza są wynikiem nieszczęśliwego wypadku lub pogryzienia przez drapieżnika (np. psa). W takim przypadku konieczne są wizyta u lekarza weterynarii i wdrożenie leczenia.
Piramidyzacja pancerza
Piramidyzacja najczęściej występuje u żółwi lądowych i charakteryzuje się wysklepianiem się tarczek pancerza w kształt piramid. Są to deformacje, które mają prawdopodobnie złożone podłoże. Występują one u osobników, które są karmione zbyt bogatą w kalorie dietą w stosunku do zapotrzebowania energetycznego żółwia. Zbyt duża ilość białka i cukrów prostych powoduje zbyt szybki przyrost płytek pancerza, które w efekcie wysklepiają się. Na powstawanie tych deformacji mają także wpływ: zbyt niska wilgotność powietrza, nieodpowiednie UVB, niedobory wit. D3 oraz węglanu wapnia. Należy podkreślić, że u niektórych gatunków taka budowa pancerza jest naturalna (np. żółw gwiaździsty Geochelone elegans i żółw birmański Geochelone platynota).
Porośnięcie pancerza glonami
Występuje u żółwi wodnych trzymanych w zbyt zanieczyszczonej wodzie. Glony porastające pancerz mogą prowadzić do problemów z linieniem, rozwarstwiania płytek rogowych, a także do zakażeń bakteryjnych i grzybiczych. Należy zadbać o odpowiednie filtry w zbiorniku oraz regularnie czyścić pancerz żółwia.
Posocznica
Posocznica to inaczej bakteryjne zakażenie krwi, które jest bardzo poważną chorobą zagrażającą życiu żółwia. Najczęściej rozwija się w wyniku miejscowych zakażeń, które nie były prawidłowo lub wystarczająco wcześnie leczone. Do objawów należą: zaczerwienienie skorupy lub skóry, podbiegnięcia krwią skorupy, letarg, wymioty, utrata przytomności i wiele innych. Konieczne są natychmiastowa wizyta u lekarza weterynarii i podjęcie leczenia.
Powierzchniowa martwica pancerza
Najczęściej występuje u gatunków wodno-lądowych, czasami też u lądowych. Martwica może być wywołana przez infekcję bakteryjną lub grzybiczą, powstałą w miejscu wcześniejszych otarć lub innych uszkodzeń mechanicznych. Do zakażeń najczęściej przyczyniają się nieodpowiednie warunki higieniczne. Martwicę mogą wywoływać też inne czynniki, takie jak: nieodpowiednia temperatura i dieta, stres i nadmierne zagęszczenie osobników w zbiorniku. Zmienione tarczki rogowe przebarwiają się na ciemniejszy kolor lub bledną, a następnie złuszczają się oraz odstają od pancerza. Łuski łatwo odchodzą, a żółw na początku zwykle nie wykazuje innych objawów. Konieczne jest jednak szybkie wdrożenie odpowiedniego leczenia (często antybiotykoterapii), aby nie dopuścić do postępowania martwicy w głąb pancerza i dalszych problemów. Podczas leczenia konieczne jest ograniczenie dostępu do wody.
Problemy z linieniem i zaleganiem starego naskórka
Występują najczęściej u żółwi wodno-lądowych. Przyczyny mogą być różne, np. brak odpowiednio szorstkich powierzchni, o które żółwie mogą się ocierać, oraz zbyt niska wilgotność. Przyczynami mogą być też: infekcje, hiperwitaminoza wit. A i zła dieta. Żółwiom z zalegającą wylinką należy pomóc ją usunąć, a następnie skorygować wilgotność w terrarium, obecność szorstkich powierzchni oraz dietę. Jeżeli towarzyszy temu infekcja, konieczne jest leczenie weterynaryjne.
Przerost listwy rogowej (dzioba)
Do przerostu listwy rogowej dochodzi, gdy żółw nie ma możliwości prawidłowego ścierania dzioba. Przyczyną jest podawanie zbyt miękkiego i rozdrobnionego pokarmu. Przerośnięty dziób uniemożliwia żółwiowi prawidłowe pobieranie pokarmu. Jego korektę powinien przeprowadzić lekarz weterynarii. Należy również skorygować dietę żółwia, aby mógł samodzielnie ścierać listwę rogową.
Przerost pazurów
Ma miejsce, gdy żółw nie ma możliwości prawidłowego ścierania pazurów. Przyczynami są: brak twardych powierzchni w terrarium (płaskie kamienie), zbyt mało ruchu, zbyt mała powierzchnia zbiornika lub wybiegu oraz wypuszczanie żółwia na podłogę w domu. Przerośnięte pazury uniemożliwiają prawidłowe poruszanie się, wykrzywianie palców i kończyn podczas chodzenia, co może powodować problemy ze stawami. Należy kontrolować stan pazurów i w razie konieczności korygować je poprzez spiłowanie nadmiarowej ilości pilnikiem do paznokci. Warto również poprawić warunki w terrarium, aby żółw mógł ścierać pazury samodzielnie podczas przemieszczania się po nim.
Rany skóry lub pancerza, okaleczenia
Mogą być wynikiem wzajemnego pogryzienia, pogryzienia przez owady karmowe lub okaleczenia o ostre elementy terrarium. Niezależnie od przyczyny rany wymagają dezynfekcji, sterylnych warunków i czasami też opatrunków, aby nie rozwinęła się poważna infekcja. W przypadku dużych uszkodzeń lub infekcji konieczna jest wizyta u lekarza weterynarii. Należy też usunąć przyczyny okaleczeń, aby problem nie nawracał.
Ropień kończyn lub uszu
Powstaje najczęściej w miejscu wcześniejszego uszkodzenia mechanicznego. Tworzy się rosnący bolesny guz, ze zbierającą się ropą wewnątrz. Ropnie bardzo często wymagają oczyszczenia chirurgicznego oraz leczenia i późniejszych kontroli. Nieleczony ropień może spowodować dalsze infekcje tkanek.
Salmonelloza
Dotyka zarówno żółwie wodno-lądowe, jak i lądowe. Część populacji żółwi jest nosicielami salmonelli i nie choruje, dopóki nie spadnie im odporność, np. przez długotrwały stres lub nieodpowiednie warunki utrzymywania. Objawy u chorujących zwierząt mogą być różne, np.: biegunka, zapalenie płuc i posocznica. Leczenie polega na antybiotykoterapii i wzmocnieniu organizmu żółwia. Rzadko udaje się całkowicie pozbyć salmonelli. Zwykle po ustąpieniu objawów żółw pozostaje nosicielem salmonelli. Bakteria ta jest niebezpieczna również dla ludzi, dlatego ważne jest stosowanie zasad higieny podczas kontaktu z żółwiami (mycie lub dezynfekcja rąk).
Skaza moczanowa, dna moczanowa
Jest wynikiem nieprawidłowej pracy nerek, wynikającej najczęściej z odwodnienia żółwia lub diety zbyt bogatej w białko. Nerki żółwia nie filtrują z krwiobiegu soli kwasu moczowego, które z czasem osadzają się w różnych miejscach organizmu i krystalizują. Objawy dny moczanowej to m.in. obrzęk i bolesność kończyn. Konieczne są: nawodnienie żółwia, szybka konsultacja z lekarzem weterynarii i wdrożenie odpowiedniego leczenia.
Syndrom wyjałowionego jelita
Zwykle objawia się biegunką i wydalaniem słabo strawionego pokarmu. Przyczynami mogą być pasożyty wewnętrzne (niektóre pierwotniaki) oraz przeprowadzona wcześniej antybiotykoterapia. Konieczne są konsultacja z lekarzem weterynarii i eliminacja pasożytów lub odbudowanie flory bakteryjnej w przewodzie pokarmowym żółwia.
Wybroczyny na pancerzu
Wybroczyny na pancerzu zwykle pojawiają się, gdy organizm żółwia walczy z poważną infekcją ogólnoustrojową i jest w złym stanie. Objawiają się jako zaczerwienienia na pancerzu. Konieczne są interwencja lekarza weterynarii i wdrożenie leczenia.
Wymioty
Najczęściej są symptomem poważnej choroby, np. infekcji pasożytów wewnętrznych, zatrucia pokarmowego, posocznicy lub salmonellozy. Przyczyną wymiotów może być również zbyt niska temperatura, która powoduje problemy trawienne. Jeżeli przyczyną nie jest zbyt niska temperatura, to konieczna jest diagnostyka weterynaryjna, aby dobrać odpowiednie leczenie.
Wypadanie jelita
Może wynikać z zaczopowania przewodu pokarmowego lub mieć inne przyczyny, takie jak np. nieprawidłowa dieta i suplementacja, nieprawidłowe warunki utrzymania. Nie zawsze jesteśmy w stanie określić konkretną przyczynę. Pierwszą pomocą jest odizolowanie żółwia od innych osobników, zadbanie o to, aby jelito nie wyschło, oraz zapewnienie sterylnych warunków, jeżeli doszło do uszkodzenia i krwawienia. Konieczna jest wizyta u lekarza weterynarii.
Zapalenie jamy ustnej
Może być spowodowane infekcją bakteryjną lub wirusową. Występuje często u żółwi, które mają styczność z innymi gatunkami. Zapalenie to objawia się m.in.: brakiem apetytu, wzmożonym ślinieniem, zaczerwienieniem w jamie ustnej i gąbczastym osadem. Zainfekowany żółw powinien być odizolowany od innych osobników i zbadany przez weterynarza, który wdroży odpowiednie leczenie.
Zapalenie płuc
To bardzo poważna choroba, która szybko postępuje i może doprowadzić do śmierci żółwia w krótkim czasie. Przyczyny mogą być różne, m.in.: nieodpowiednia temperatura i wilgotność, złe warunki higieniczne oraz nieleczona infekcja górnych dróg oddechowych. Objawy to przede wszystkim: trudności w oddychaniu, otwieranie dzioba, trzymanie głowy pod nienaturalnym kątem, osłabienie, odwodnienie i apatia. Konieczne są natychmiastowa wizyta u weterynarza i wdrożenie odpowiedniego leczenia.
Zaparcia, zaczopowanie układu pokarmowego
Objawiają się problemami z wypróżnieniem i mogą prowadzić do wypadnięcia jelita. Przyczyny mogą być różne: nieodpowiednia dieta, odwodnienie, pasożyty wewnętrzne lub zjedzenie przez żółwia niestrawnego elementu otoczenia (np. kamieni). Jako pierwsza pomoc wskazana jest 30-minutowa kąpiel w letniej wodzie. Jeśli kąpiel nie pomoże i żółw się nie wypróżnia od dłuższego czasu, konieczna jest wizyta u weterynarza, gdyż problem może być poważniejszy.
Zatrucie
Może być wynikiem zjedzenia przez żółwia zepsutego pokarmu, trującej rośliny lub opryskanej chemicznymi środkami ochrony roślin. Do zatrucia może dojść także przy zbyt niskiej temperaturze i długo zalegającej treści pokarmowej, która w takich warunkach nie jest prawidłowo trawiona. Objawy mogą być różne – od wymiotów i biegunki po drgawki i problemy z utrzymaniem równowagi. Jeżeli przyczyną jest zbyt niska temperatura, to należy ją skorygować. Przy zjedzeniu toksyn należy działać odwrotnie i obniżyć temperaturę, aby spowolnić procesy trawienne oraz metabolizm, a następnie niezwłocznie udać się do weterynarza. W takim przypadku konieczne jest płukanie żołądka.
Zatrucie amoniakiem
Zatrucie amoniakiem jest problemem, który dotyka żółwie wodne i wodno-lądowe. Przyczyną jest zbyt wysokie stężenie amoniaku w wodzie, wynikające ze źle dobranego filtra do wody (za mało wydajny), zbyt rzadkiej wymiany wody i niezachowania prawidłowej higieny w zbiorniku. Objawy są różne, m.in.: ospałość, problemy z oczami i oddychaniem, brak apetytu, galaretowate odchody i problemy skórne. Konieczne są wymiana wody, korekta warunków i kontrolowanie parametrów wody. Jeżeli doszło do problemów z oczami, skórą i oddychaniem, konieczna jest wizyta u weterynarza.
Zwyrodnienie stawów biodrowych
Objawia się nieprawidłowym chodem żółwia, podczas którego ciągnie on tył skorupy po ziemi lub stawia kończyny bokiem (nie pionowo). Przyczyny mogą być różne: złe podłoże (śliskie), puszczanie żółwia na podłogę, przerośnięte pazury, zła dieta i niedobory mineralne, zbyt słabe UVB. Leczenie może być długie i nie zawsze pozwoli na całkowite wyleczenie (niektóre zmiany są nieodwracalne). Konieczna jest korekta warunków utrzymania i diety.
Żółtaczka
Żółtaczka objawia się żółtawym zabarwieniem jamy ustnej, brakiem apetytu oraz nadmiernym chowaniem się i ukrywaniem gada. Przyczyną mogą być różne schorzenia wątroby, wywołane również przez nieodpowiednie żywienie oraz odwodnienie. Konieczne są leczenie weterynaryjne oraz zdiagnozowanie przyczyny i wyeliminowanie jej (np. poprawienie diety, zadbanie o prawidłową wilgotność i dostęp do wody).
Literatura
- Opracowano na podstawie własnych doświadczeń oraz literatury.
- https://www.terrarium.com.pl/dna-moczanowa-jako-konsekwencja-uszkodzenia-nerek-u-gadow/
- https://www.terrarium.com.pl/herpeswiroza-zolwi/
- https://www.terrarium.com.pl/infekcje-bakteryjne-u-zolwi/
- https://www.terrarium.com.pl/mbd-metaboliczne-choroby-kosci-u-gadow/
- https://www.terrarium.com.pl/zolwie-problemy-zdrowotne-zwiazane-z-pancerzem/
- https://www.zolw.info/hodowla/choroby/spis-chorob-zolwi-ladowych
- https://www.zolw.pl/zolwie-choroby
- https://www.zooarena.pl/choroby-skory-u-zolwi-jak-je-rozpoznac-i-leczyc-zanim-bedzie-za-pozno/
- https://www.zooart.com.pl/blog/na-co-moze-chorowac-zolw-choroby-zolwi-od-a-do-z
- https://www.zoomalia.com.pl/blog/article/najczestsze-choroby-zolwia-ladowego.html
- https://www.zycie-weterynaryjne.pl/wp-content/uploads/2023/12/2008_12_04.pdf
- Choroby żółwi - 29 lipca 2026
- Jak urządzić terrarium dla patyczaków? - 23 czerwca 2026
- Hodowla patyczaków dla początkujących - 23 czerwca 2026
